fbpx

Azerbaycan’da Çay Geleneği

Bana Bi' Çay, 12 ay önce 0 Yeşil Rota

Azerbaycan, gelenekleri ve geçmişiyle Türkiye ile kardeş olarak anılan ve yakın ilişkiler kurduğumuz bir ülke. Lezzetli ve geniş mutfağı, kendine özgü kültürü tanıdıkça hayranlık uyandırıyor. Çay da bu kültürün önemli bir parçası. Azerbaycan halkı günlük hayatta düzenli olarak çay tüketen ve mutlaka her konuğuna ikram eden bir geleneğe sahip. Çay kültürlerinden söz etmeden önce biraz üretiminden ve tarihinden bahsedelim. 

Çay yetiştiriciliği Azerbaycan’da ilk kez 1980’lerde ve 1990’larda Hazar Denizi kıyılarındaki Lenkeran-Astara bölgesinde yapıldı. M.Ö. Novoselov adındaki bir arazi sahibi çayın pratikteki ilk ekimini yapan kişidir. Daha sonra da Lankeran bölgesinin çay yetiştiriciliğine uygunluğunu anlatan yazısı bir dergide yayımlanmıştır. Bugünkü 1929 yılında Azerbaycan Bahçecilik ve Subtropik Bitkiler Enstitüsü’nde Hazar Denizi kıyılarında çay yetiştiriciliğine dair bilimsel bir çalışma başlatılmıştır. İlk defa çay fabrikası 1937 yılında Lenkeran’da kurulmuştur.

Azerbaycan’da insanların çay içmek için gittikleri “çayxana” denilen kafeler bulunur. Erkeklere yönelik bu mekanlar Türk kültüründeki kahvehanelere benzerler. Yeni nesil ise bu söylemi biraz eski buluyor ve onun yerine kafeler için “çayevi” sözünü kullanmayı tercih ediyor. Erkeklerin önemli bir kısmı bütün öğleden sonralarını burada bardak bardak çay içerek, tavla oynayarak ve sohbet ederek geçirir. Eğer birinin acelesi varsa bile çayı soğutmak için tabağına döker çalkalar ve bu tabaktan içip kalkar. Çayın önemini vurgulamak için halk arasında “Çay nedir, say nedir?” yani eğer çay içiyorsan kaç bardak olduğu sayılmaz anlamında bir deyim yerleşmiştir. 

Azerbaycan’da çay farklı tatlarla zenginleştirilir ve böyle bir aromayı başka ülkelerde bulmak oldukça zordur. Çaya katılan bu farklılık sadece aromada değil, aynı zamanda bu çeşniler çayı çok daha sağlıklı bir içecek haline de getirir. Azerbaycan çay seremonisi taze demlenmiş, kuvvetli aromalı, açık renkli kristal, diğer cam bardaklarda veya fincanlarda servis edilen sıcak siyah çaydır. Çay Azerbaycan’da sıcaklığı, misafirperverliği, dostluğu temsil eder. Süt veya şekerli çay geleneksel değildir. Çayın yanında limon; küp şeker; şam fıstığı, ceviz, kuru üzüm, badem gibi kuru yemişlerden oluşan bir tabak, “Mürabba” denilen tatlılar, bazı geleneksel hamur işi atıştırmalıklar ile servis edilir. “Mürabba” Türk kültüründeki reçele yakın bir tatlıdır. Eğer çay bu tatlıyla içilecekse küçük bir tabağa biraz alınır daha sonra çayın içine karıştırılır ve bu şekilde içilir. Azerbaycan çay kültüründeki önemli bir nokta da çayın yemeklerden sonra değil önce içilmesidir. Yemeğin başlangıcında yemek yenilmeden çay içilir. 

Azerbaycan’da bebeklere bile su veya meyve suyu değil çay verilir. Nevruz kutlamalarında bir yıl daha sağlıklı kalmak için şenlik ateşi üzerinden atlayan herkese yine sağlıkları için çay verilir.Geleneksel Azerbaycan çay servisinde semaver kullanılır. Geniş bir çay kültürüne sahip olan Azerbaycan’ı siz de mutlaka gezip görmeli sıcacık çaylarını keşfetmelisiniz.